senaryo 101

Senaryo Atölyesi Yeniden Başlıyor!

Balat’taki adresimizde üçüncü kez düzenleyeceğimiz senaryo atölyesinin tarihi ve programı belli oldu. Bu kez teorik ve uygulamalı senaryo eğitiminin yanı sıra görsellikle kurduğumuz bağı güçlendirmek amacıyla, haftalık ders programına ek olarak, yönetmen Umut Utku Şerbetçi de fotoğrafa giriş düzeyinde bilgiler vermek için atölye boyunca bizlerle olacak.

Detaylı bilgi ve katılımla alakalı sorularınız için katrantuy.com/iletisim adresinden ulaşabilirsiniz.

Ekim2019AtoyleAfis.jpg

Senaryo 101/4

Merhaba! Senaryo 101 başlığı altındaki yazılarıma sıkça sorulan "hangi senaryo kitaplarını tavsiye edersin? Senaryo yazmayı öğrenmek için nereden başlamalıyım?" sorularına derli toplu bir yanıt vererek devam etmek istedim. Senaryo 101 yazılarını boşladığım için affedin, malum, yaklaşık on aydır Poyraz Karayel ile meşguldüm, o yüzden ara biraz uzun oldu.

Senaryo zanaati, teorisi adına ne derseniz deyin önemli bir yanıyla kendi kendinizi geliştirmeniz gereken bir uğraş. Sinema okullarında birkaç ders ile geçiştirilen, öğreticilerin de ne yazık ki çağın çok gerisinde kalmış bilgi ve tekniklerde direttiği, sıkça da hikayecilik/yazarlık yeteneğinin yeterli olduğu sanrısıyla öğrenilerek kazanılamayacak bir beceri zannedilen bir alan. Bu yanılgıdan çıkıp ilerlemenin başlıca yolu da senaryo teorisine ve pratiğine dair kitapları okumak, bol bol senaryo incelemek ve film/dizi izlerken ekrana, perdeye bu pencereden bakmaya çalışmak diye düşünüyorum. Ancak hem biçem, hem içerik açısından çok öğretici bu kitaplar ve mevzubahis senaryo örnekleri ekseriyetle yabancı dil gerektiriyor. Sektörün hakimi ülkenin anadili, yazılan kitaplar ve senaryolarda da etkisini gösteriyor elbette. Dolayısıyla tavsiye edeceğim kitapların önemli bir bölümünün İngilizce olduğunu akılda tutmak gerek.

Senaryo Kitapları

Piyasadaki senaryo kitaplarını teorik ve pratik diye iki başlığa ayırmam mümkün. Teori yanı ağır basan kitaplar zanaatin kalbinden seslenir, hikaye kurulumundan sahne yazımına, karakter yaratımından çeşitli akış teorilerine kadar birçok alana değinirken pratiğe yönelik kitaplar işin öncesi ve sonrası (satış, pazarlama) yazı ritüelleri ve elbette anı ve özlü sözler gibi daha keyifli, daha sektörün içinden meselelerle de ilgilenir.

Sayacağım bazı kitaplar ise aslen senaryo kitabı olmamalarına rağmen hikaye anlatıcılığının ortak dilini teorileştirdiğinden senaryo yazarları için vazgeçilmez eserler. Ben mümkün oldukça bu eserlerinin hepsinin okunması taraftarıyım ancak bir önem sıralaması yapmam gerekirse teorik kitapları yani Liste I'i öncelemenizi tavsiye ederim. Liste II için "pratik" başlığındalar diyebiliriz.

Liste I

Aşağıdaki kitaplar hem hikayelerin modern bir senaryoya nasıl dönüştürüleceğini anlatıyor hem de bunu hangi sektörel çizgiler, biçemler içinde yapmak gerektiğini gösteriyorlar. Hepsi birbirinden faydalı diyebilirim.

  • Yazarın Yolculuğu (Christopher Vogler)
  • Öykü (Robert Mckee)
  • Senaryo Yazımının Temelleri (Syd Field)
  • Lew Hunter’s Screenwriting 434 (Lew Hunter)
  • Kahramanın Sonsuz Yolculuğu (Joseph Campbell)
  • Senaryo Anatomisi (John Truby)
  • Piyes Yazma Sanatı (Lajos Egri)
  • Senaryo Kitabı (Öktem Başol)
  • Three Uses of the Knife (David Mamet)
  • Screenwriter’s Bible (David Trottier)
  • İleri Senaryo Yazma Teknikleri (Linda Seger)
  • Oyun ve Senaryo Yazma Tekniği (Turgut Özakman)
  • Freytag's Technique of the Drama: An Exposition of Dramatic Composition and Art (Gustav Freytag)

Teori yönü ağır basan bu kitapların yanı sıra yukarıda da belirttiğim gibi senaryodan daha geniş ve daha uzun bir geçmişe sahip alanları irdeleyen öğretici kitaplar da mevcut. Şunları kesinlikle tavsiye ederim:

  • Poetika (Aristo)
  • İnsan ve Sembolleri (Carl Jung)
  • Dört Arketip (Carl Jung)
  • Görme Biçimleri (John Berger)
  • Mitolojinin Gücü (Joseph Campbell)
  • Korku Sinemasının Psikanalizi (Tolga Tan Demirci)
  • Senaryo Yazarları İçin Psikoloji (William Indrick)

Liste II

Bu kategoride yani sektörün içinden, pratik bilgiler ve anektodlarla bezeli kolay okunabilen kitaplar konusunda kaynak çok. Ancak çok ve çöp birbirine benzeyen iki kelime malum. Dikkatli olmanızı ve çok iyilerle çok kötülerin bir arada yer aldığı bu kategoride çöple vakit kaybetmemenizi öneririm. Bence faydalı olabilecek kitaplar şöyle:

  • Save the Cat (Blake Snyder)
  • Screenwriting: The Sequence Approach (Paul J. Gulino)
  • Write to TV (Martie Cook)
  • İyi Bir Senaryoyu Harika Hale Getirmek (Linda Seger)
  • Senaryoda Unutulmaz Karakterler Yaratmak (Linda Seger)
  • Senaryoda Alt Metin Yazmak (Linda Seger)
  • Profesyonel Dizi Yazarlığı (Gülden Çakır)
  • Adventures in the Screen Trade (William Goldman)

Listemizin sonuna gelirken umarım gözünüz korkmamıştır diyorum. Unutmamak gerek, bu kitapları okumak bir işi yapmanın önşartı değil. Zira bu kitaplar, başka senaryolar, kendi kendinize öğrenecekleriniz, atölyeler, dersler, okullar sizi yoktan bir senarist olarak yaratamazlar ancak şurası kesin ki daha iyi senaryo yazmanıza yardım edeceklerdir. Dolayısıyla yaptığınız işi en iyi şekilde öğrenmek ve yapmak istiyorsanız, bu kitaplar epey işinize yarayacak. Hem... Okumak güzeldir, öyle değil mi?

Bir sonraki Senaryo 101 yazısında görüşmek üzere. Senaryo 101 etiketini kullanarak ya da aşağıdaki bağlantılardan yazı dizisinin ilk üç bölümüne ulaşabilirsiniz:

Senaryo 101/1

Senaryo 101/2

Senaryo 101/3

 

 

Senaryo 101/3

Merhaba, Senaryo 101 yazılarına uzun bir aradan sonra nihayet dönüyorum. Oldukça yoğun ve belli ki bir süre daha böyle devam edecek iş fırsatlarına yalın kılıç girişince biraz erteledim yazıyı. Konumuz, söz verdiğim üzere, senaryo yazım programları. 

Senaryo programları, Amerikan formatında sektör standartlarına uygun olarak yazmanıza imkan tanıyan, ikincil özellikleriyle de hikayeleme, tretman yazma, indeks kartları oluşturma ve hatta bazı durumlarda yapım ve yapım sonrası süreçlerde de kullanılabilen güzide yazılımlar. Piyasada farklı fiyatlandırılmış onlarca senaryo programı, bu yazılımlardan ayrı olarak Office için geliştirilmiş hazır şablonlar mevcut. Aşağıda bu yazılımlar içinden deneyip kullanılabilir olduklarına kanaat getirdiklerimi kısaca tanıtacağım.

Senaryo Programları

Yazıda şu senaryo programlarını değerlendiriyorum:

Final Draft/Scrivener/Save the Cat!/Celtx/Fade In/Highland

Final Draft/Scrivener/Save the Cat!/Celtx/Fade In/Highland

Final Draft

Elbette sektörün tartışmasız lideri Final Draft ile başlamak gerek. ABD sinema ve televizyon profesyonellerinin ilk tercihi FD, bir senaryo programından beklediğimiz ve rakiplerinde bulunmayan birçok özelliğe hatta daha fazlasına sahip. Kusursuz bir müşteri desteği sunuyorlar ve en mühimi düzenli olarak büyüyen şablon arşivleri çok faydalı. Geçtiğimiz günlerde Blake Snyder'in "beat sheet"leri üzerinden yayınladıkları şablon buna en güzel örnek.

FD, 2016 başında, kuruluşunun 25. yılında önde gelen prodüksiyon yönetimi şirketi Cast&Crew tarafından satın alındı ki bu yazılımın daha da gelişeceğinin garantisi. En pahalı senaryo programı olsa da her kuruşun hakkını verdiğini söyleyebilirim. Ülkemizde de kullanımının giderek yaygınlaşması başka bir artısı. Ancak Türkiye mevzubahis olduğunda büyük bir sorun da mevcut. Final Draft'in sektör standartı fontu Courier, Türkçe karakterleri desteklemiyor. Windows makinalarda yüklü Final Draft için sorunu TR America adlı fontu indirmek suretiyle (standarttan saparak) çözmek mümkün olsa da OSX yani Mac kullanıcıları için bu çözüm de fayda etmiyor. Özetle Mac kullanıyorsanız, FD 9 itibariyle Türkçe karakterle yazamıyorsunuz.

Fiyat: Yaklaşık 200 dolar

Not: 9.5/10

Celtx

Ülkemizde çok yaygın olarak kullanılan Celtx'in en önemli özelliği ücretsiz olması. Buna sade ve yormayan arayüzünü de eklersek teknik açıdan Final Draft'ten geride ancak fiyat performans açısından (bedava olunca tabi) en iyi senaryo programına erişiyoruz.

Türkçe karakterler söz konusu olduğunda hiç sorun çıkarmaması önemli bir artıyken, artık masaüstü versiyonunun desteklenmemesi ve Celtx Studio adıyla sadece bulut üzerinde çalışan bir programa dönüşmesi eksiği. Zira Celtx Cloud ya da Celtx Studio adlı bu yeni ürünün arayüzü zayıf ve haliyle çevrimdışı olarak çalışmak namümkün. Yine de hala sağdan soldan indirilebilen masaüstü versiyonunun ve sadece senaryo yazacakların işini çok kolaylaştırmasının hatrına popülerliğini uzun bir süre koruyacağa benziyor.

Fiyat: -

Not: 8/10

Scrivener

Scrivener'ın üst menüleri Final Draft'i andırırken şablon seçerek başlangıcı da Celtx'e oldukça yakın. Ancak ne yazık ki pek kullanamayacağınız birçok özelliğe sahip olması ve bunların sürekli göz önünde bulunması herhangi bir artı sunmadığı gibi bir süre sonra yorucu hale gelebiliyor.

Fiyat: Yaklaşık 40 dolar

Not: 6/10

Fade In

Profesyonellerin ikinci tercihi diyebiliriz. Arayüzü ilk anda karışık gelebilir ancak yerleşim iyi, özellikler oldukça yetkin, program kullanışlı. En büyük artısı farklı formatlardan senaryo dönüştürme konusunda belki de en iyi senaryo yazılımı oluşu. Eksiği yok ama fazlası da yok. Final Draft'le fiyat üzerinden de rekabet edebildiğini söylemem gerek.

Fiyat: Yaklaşık 50 dolar

Not: 8/10

Save the Cat!

Blake Snyder'in aynı adlı eserinden, onun dramatik kurgu şablonlarını kullanarak hayat bulmuş bir senaryo programı. Oldukça mekanik yapısına rağmen arayüzü biraz fazla renkli ve yorucu. Yine de yaratıcılığın tıkandığı anlarda sunduğu 15 adımlı yapı modeli gibi numaralar sayesinde yol göstericiliği dikkate değer. Fiyatı oldukça yüksek.

Fiyat: Yaklaşık 100 dolar

Not: 6/10

Highland

Listenin sürprizi belki de. John August’un geliştiriciliğinde, fdx ve pdf’ten senaryo dönüştürmenin mümkün olduğu minimalist, oldukça etkili bir yazılım. Celtx kullanmak istemiyor, Final Draft'e para yetiştiremiyorsanız en uygun çözüm olduğunu söyleyebilirim. İleride sesini daha da duyuracağa ve büyük abilerinin pazar payını sallayacağa benzer.

Fiyat: 30 dolar

Not: 7.5/10

 

Gelelim listede ve yukarıdaki görsel kolajından yer almasını istemediğim isme; Movie Magic Screenwriter!

Arayüzüne bir türlü ısınamadığım, hak ettiğinden fazla övüldüğünü düşündüğüm bir senaryo programı. Final Draft’e karşı hiçbir üstünlüğü olmadığı gibi şablonlar ve ekstra özellikler konusunda geride. Zaten Final Draft'in bir alt sürümü gibi bir his yaratıyor bende. Peki en iyi senaryo programına bu kadar yakın bir yazılıma niye kötü diyorum? Çünkü fiyatı yaklaşık 170 dolar. Benzer özelliklere sahip olduğu ama gerisinde kaldığı FD'den sadece 30 dolar kadar daha ucuz. Dolayısıyla 30 dolar daha verip Final Draft almak ya da o minik fark kadar ödeyip Highland almak daha mantıklı diyebilirim.

 

Sonuç

Senaryo programlarının profesyonel anlamda önemli vakit tasarrufu sağladığını ve görsel olarak etkileyici sonuçlar ürettiğini akıldan çıkarmamak gerek. Bunun yanı sıra yazanın motivasyonunu arttırdığını da düşünüyorum. Düz bir not kağıdına yazmakla Final Draft kullanmak arasında hem profesyonel görünüm hem de senaryo zanaatine dair kazanımlar hususunda önemli farklar var.

Sonuç olarak, senaryo yazımı ile amatör olarak ilgilenenlere Celtx ya da Highland'i, profesyonellere ise Final Draft ve Fade In'i tavsiye ediyorum. Bir sonraki Senaryo 101 yazısında görüşmek üzere!

 

Senaryo 101 etiketini kullanarak ya da aşağıdaki bağlantılardan yazı dizisinin ilk iki bölümüne ulaşabilirsiniz:

Senaryo 101/1

Senaryo 101/2